Phát triển kinh tế tập thể mà nòng cốt là Hợp tác xã (HTX) là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước ta. Quá trình phát triển HTX nói chung, HTX nông nghiệp nói riêng đã trải qua biết bao thăng trầm, song luôn là chủ trương có tính chiến lược, đặc biệt trong công cuộc xây dựng một nền nông nghiệp- nông thôn theo hướng CNH-HĐH, phù hợp với xu thế hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay.
Tuy nhiên, trên đường phát triển, HTX nông nghiệp vẫn đang phải đối mặt với không ít khó khăn, thách thức. Để HTX thực sự là chỗ dựa vững chắc của xã viên, cần phải nhận diện đúng thực trạng và áp dụng ngay những giải pháp đồng bộ, hiệu quả, có tính khả thi cao...
"HTX là nhà, xã viên là chủ "- nhận thức lại để củng cố và phát triển
Có thể nói, sau những năm đổi mới, câu khẩu hiệu :"HTX là nhà, xã viên là chủ" có từ thời cơ chế quản lý tập trung, bao cấp dường như không mấy ai nhắc đến nữa.
Tuy nhiên theo chúng tôi, cả hiện thời và trong tương lai, câu khẩu hiệu đó vẫn còn nguyên tính thời sự và sức sống lâu bền của nó. Vì như trên đã nói, phát triển kinh tế tập thể mà nòng cốt là HTX là một trong những chủ trương có tính chiến lược của Đảng và Nhà nước ta để phát triển nông nghiệp, nông thôn trên con đường CNH-HĐH. Vấn đề ở chỗ cần phải nhận thức lại nhằm củng cố và phát triển mạnh mẽ hơn nữa loại hình kinh tế HTX, để vị thế nhà và chủ mang tính thực chất hơn, cần thiết hơn, hiệu quả hơn.
 |
|
Tu sửa kênh mương, phục vụ sản xuất vụ mùa mới
|
Ông Nguyễn Văn Thịnh, Phó Chủ tịch Liên minh HTX và doanh nghiệp ngoài quốc doanh (LMHTX và DNNQD) tỉnh cho biết, tính đến tháng 6 năm 2008, toàn tỉnh có 348 HTX, trong đó có 274 HTX nông nghiệp. Nhìn chung, kinh tế tập thể mà nòng cốt là HTX ngày càng khẳng định vai trò, vị trí trong nền kinh tế nói riêng và xã hội nói chung. Kinh tế hợp tác, HTX đã có bước phát triển mới. Trình độ nhận thức của cán bộ, xã viên đối với kinh tế tập thể nói chung, HTX nói riêng đã được nâng cao. Cán bộ HTX ngày ngày càng được trẻ hóa, được đào tạo, cập nhật kiến thức, thông tin kinh tế thị trường. Công tác quản lý HTX được đổi mới, mang tính chuyên nghiệp.
Ông Nguyễn Văn Thịnh khẳng định rằng, hầu hết các HTX trên địa bàn họat động SX-KD hàng năm đều có lãi và đạt được mục tiêu đề ra.
Sau hơn 2 năm triển khai xây dựng và nhân rộng mô hình HTX điển hình tiên tiến, toàn tỉnh đã thu được những kết quả bước đầu đáng khích lệ. Từ 5 mô hình đầu tiên trong năm 2005 đến nay đã nhân rộng được 22 HTX điển hình tiên tiến ở khắp các địa phương trong tỉnh và trên nhiều lĩnh vực, trong đó có 16 HTX hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp. Các HTX khá, giỏi bình quân thu lãi từ 80-150 triệu đồng/ năm trở lên. HTX trung bình lãi từ 20-40 triệu đồng, HTX yếu, dưới 20 triệu đồng/ năm.
Hầu hết các HTX nông nghiệp đảm nhận các khâu dịch vụ, ngành nghề cơ bản, đem lại lợi ích và nâng cao đời sống cho xã viên, hộ xã viên. Một số HTX tổ chức tiêu thụ nông sản phẩm hàng hóa, làm dịch vụ môi trường như cung cấp nước sạch, đảm bảo chất lượng nguồn nước cho hộ xã viên. Nhiều HTX ở vùng cây công nghiệp đã mở rộng liên doanh liên kết, tổ chức thu mua chế biến, tiêu thụ nông sản hàng hóa như thu mua cà phê, cung ứng hàng ngàn tấn vật tư phân bón, tổ chức ký hợp đồng trao đổi hàng hóa hai chiều. Nhiều HTX tiếp thu, ứng dụng các tiến bộ KH-KT công nghệ, tích cực chuyển đổi phương thức SX-KD phù hợp với nhu cầu thực tế của xã viên.
Bên cạnh đó, các HTX đầu tư vốn tự có kết hợp với sự huy động vốn góp của xã viên và cộng đồng dân cư, lồng ghép nguồn vốn từ các chương trình, dự án của các tổ chức trong và ngoài nước để triển khai xây dựng, phát triển các công trình cơ sở hạ tầng phục vụ sản xuất và dân sinh, đem lại phúc lợi cho địa phương, góp phần xây dựng nông thôn mới...
Theo chúng tôi, mặc dù đã thu được những thành tựu quan trọng và có đóng góp xứng đáng trong quá thúc đẩy nền kinh tế- xã hội tỉnh nhà phát triển, song hiện nay vẫn tồn tại thực tế là xã viên ở một số HTX, ngay cả ở các HTX làm ăn khá, mối quan hệ giữa xã viên và HTX vẫn rất lỏng lẻo. Vai trò làm chủ của xã viên đối với HTX vẫn chưa được phát huy đúng mức. HTX vẫn chưa thể hiện đúng đắn vai trò là ngôi nhà thân thiết, tin cậy và ấm áp của xã viên. Chính sự gắn bó không bền chặt này sẽ tác động bất lợi đến quá trình phát triển bền vững và hiệu quả của kinh tế HTX trong tương lai.
Đi tìm nguyên nhân của thực trạng này, chúng tôi thấy rằng bộc lộ trước hết là trình độ của lực lượng sản xuất thuộc khu vực kinh tế tập thể còn thấp kém. Nhiều HTX còn thiếu chủ động trong định hướng SX-KD, chưa nỗ lực bứt phá vươn lên tìm hướng đi thích ứng và hiệu quả cho mình. Việc huy động nguồn lực nội tại còn yếu, chưa nhanh nhạy với cơ chế mới. Đội ngũ cán bộ chủ chốt chưa được đào tạo cơ bản. Đặc biệt, hiện tại nhiều HTX đang gặp khó khăn trong việc huy động vốn từ cổ phần xã viên, vốn vay từ các ngân hàng thương mại để đầu tư sản xuất, kinh doanh, dịch vụ. Nguồn vốn và cơ sở vật chất kỹ thuật của HTX còn nghèo nàn, lạc hậu. Một số HTX khoán vốn cho Ban Quản trị nhưng lại gặp khó khăn trong việc xoay vòng đồng vốn, nguồn vốn của nhiều HTX lại bị chiếm dụng vào công nợ. Công nợ của xã viên đối với một số HTX thì kéo dài dây dưa, không thu hồi được.
Bên cạnh đó, nhiều chính sách quan trọng hỗ trợ HTX như chính sách tài chính tín dụng, hỗ trợ HTX xúc tiến thương mại và mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp; chính sách hỗ trợ về khoa học, công nghệ sinh học, bảo quản và chế biến nông sản, xây dựng mô hình trình diễn...đã nêu trong Nghị quyết 13/TƯ 5 khóa IX, Luật HTX năm 2003, các Nghị định của Chính phủ, Thông tư hướng dẫn của Bộ, ngành...vẫn chưa thực sự đến được với HTX. Một số chính sách thiếu đồng bộ, kịp thời, chưa phù hợp với thực tế SX-KD, quản lý, điều hành của HTX. Sự hỗ trợ của các cấp, các ngành, đoàn thể xã hội đã có nhưng chưa đủ sức để tác động hữu hiệu đến kinh tế tập thể , giúp cho loại hình kinh tế này phát triển đúng hướng...
Sự gắn kết có phần lỏng lẻo giữa xã viên và HTX còn do sự tác động của cơ chế và quan hệ sản xuất mới.
 |
|
Mô hình lợn - cá đang được nhân rộng ở nhiều HTX trong tỉnh
|
Hiện nay hộ xã viên là đơn vị kinh tế tự chủ. Người nông dân chỉ chú trọng tiến hành sản xuất trên diện tích đất ruộng đã nhận khoán sao cho đạt hiệu quả kinh tế cao và làm tròn nghĩa vụ đối với Nhà nước. Ngay cả khi HTX đứng ra đảm nhận các khâu dịch vụ như cung cấp giống cây trồng, vật nuôi, vật tư nông nghiệp, bảo vệ thực vật...nếu HTX nào tạo thuận lợi tối đa cho xã viên thì có thể được xã viên hưởng ứng, tham gia. Ngược lại, với cơ chế thuận mua vừa bán, xã viên có thể khai thác các nguồn vật tư trên thị trường mà không cần đến vai trò "bà đỡ" của HTX.
Với đặc thù là sản xuất ngoài trời, chịu tác động rất lớn từ nhiều loại hình thiên tai, dịch bệnh, thị trường... nên khi gặp những bất trắc do ngoại cảnh tác động bất lợi đến sản xuất nông nghiệp, bản thân từng hộ xã viên sẽ không đủ sức đương đầu. Nếu bị ảnh hưởng nghiêm trọng từ thiên tai, dịch bệnh, giá cả nông sản, vật nuôi xuống thấp, thì ngay bản thân hộ xã viên cũng không thể tự mình đưa ra các giải pháp khắc phục hữu hiệu. Do vậy, sự liên kết bền chặt giữa xã viên và HTX phải được tiếp tục chú trọng củng cố và đặt ra cấp bách hơn lúc nào hết.
Để HTX thực sự là nhà, theo chúng tôi, tỉnh và các cơ quan chức năng cần tổ chức điều tra, nắm lại tình hình và đánh giá phân loại các HTX ở một số địa phương trên địa bàn tỉnh. Phải xem HTX là tổ chức kinh tế tập thể họat động như một loại hình doanh nghiệp (kinh doanh có tính xã hội, cộng đồng). Song song với phân loại, đánh giá là chỉ đạo kiện toàn lại tổ chức bộ máy quản lý HTX đủ mạnh, đủ sức đề ra các phương án SX-KD dịch vụ theo hướng đa dạng, đa ngành nghề, dịch vụ tổng hợp, có tính khả thi và hiệu quả cao. Thông qua kết quả điều hành này mà tạo uy tín với xã viên, làm cho xã viên tin tưởng, tự nguyện hợp tác.
Cần xác định rằng đối với HTX NN hiện nay, giải pháp về vốn là một giải pháp rất quan trọng. Sự cần thiết phải cân đối lại cơ cấu vốn lưu động và phát huy khả năng sản xuất của vốn cố định, giải quyết dứt điểm tình trạng nợ khó đòi, nợ dây dưa như hiện nay. Việc nâng cao chất lượng dịch vụ cũng là điểm mấu chốt để nâng cao khả năng cạnh tranh của HTX với các thành phần kinh tế khác ở nông thôn. Công tác dự báo nhu cầu thị trường, xúc tiến thương mại, liên doanh liên kết để tiêu thụ sản phẩm phải được đặt ra như là một nhiệm vụ thường xuyên ở những HTX có lợi thế. Đây là yếu tố thể hiện rõ nhất vai trò "bà đỡ" của HTX đối với xã viên.
Để khơi dậy tinh thần làm chủ của xã viên, không thể hô hào chung chung mà trước hết, các HTX cần tiến hành củng cố lại tư cách xã viên theo hướng xã viên đích thực (mỗi gia đình cử một đại diện hộ tham gia làm xã viên HTX), gắn với việc quy định góp vốn của xã viên để nguồn lực tài chính chủ chốt này phát huy hiệu quả và tạo mối ràng buộc bền chặt giữa xã viên với HTX. Khi tiến hành phát thẻ xã viên theo mẫu của Liên minh HTX Việt Nam hướng dẫn, cần lồng ghép công tác tuyên truyền để nâng cao vai trò làm chủ và trách nhiệm của xã viên đối với HTX.
Hiệu quả từ SX-KD chính là thước đo năng lực điều hành, quản lý của Ban Quản trị HTX, là điểm mấu chốt để thu hút sự quan tâm của xã viên đối với HTX. Do vậy, có thể nói, HTX có là ngôi nhà chung trong đó tập hợp đông đảo xã viên với vai trò làm chủ đích thực hay không, phụ thuộc trước hết và cũng là cuối cùng từ hiệu quả, lợi ích mà HTX đem lại.
Theo Bài và ảnh: Đào Tâm Thanh -QuangTri.vn
Kỳ sau: Chủ nhiệm HTX, anh là ai?